M. Kemal Atatürk'ün hayatta olduğu 1936 yılında Kırşehir'de Arapca, yani "Allahu Ekber" diye tekbir getiren
birisinin Adliyeye teslim edildiğine dair belge.(M. Kemal Atatürk döneminde; "Allahu Ekber" diye "tekbir" getirmek yasaktı)
Türkçe ezan-kamet uygulaması daha ilk günlerden itibaren çeşitli direnmelerle karşılaşmıştır. Bu uygulamaya
ilk kitlesel tepki 1 Şubat 1933'te Bursa'da görüldü. Bir grup halk sokağa dökülerek valilik önünde gösteri
yaptı. Olaya çok sert tepki gösteren M. Kemal Atatürk bizzat Bursa'ya gitti.[1] Olaydan sonra Nakşibendî
şeyhi Kozanlı İbrahim yakalanarak ağır bir cezaya çarptırıldı. Güvenlik kuvvetleri, bazı kişileri tutukladı, ihmali
görülen memurlara işten el çektirildi.[2]
Bundan sonraki süreçte ezann Türkçe okunması için çok sıkı tedbirler alınmasına rağmen ülkenin bazı
yerlerinde fedakar ve cefakar insanlar ezanı yine Arapça okumaya devam ettiler, fakat çeşitli cezalara
çarptırılmaktan da kurtulamadılar.
Emniyet Genel Müdürlüğü arşiv kayıtlarında ve basın organlarında hakkı haykıranlar hakkında yapılan
işlemlerle ilgili birçok olaya rastlamak mümkündür. İlk uygulamaya geçildiği tarihten itibaren yani M. Kemal
Atatürk'ün döneminde başlayan yasak karşıtı eylemlerden ötürü birçok insan hakkında işlem yapıldığı
görülmektedir.
Örneğin, Isparta'da Uzun oğlu Ahmet Usta'nın evinde okutulan bir mevlit esnasında "Arapça tekbir" alan
Hilmi Alâeddin isimli şahıs adliyeye sevk edilmiştir.[3]
Bayburt ilçesi Ulucami müezzini hasta olması dolayısıyla 15 Şubat 1938 günü sabah namazına gelen
cemaatten mezkûr ilçeden Şükrü Yıldız, Arapça ve Türkçe karışık olarak kamet getirdiğinden dolayı savcılığa
şikâyet edilmiştir.[4]
**********
Devam edecek inşaallah...
**********
KAYNAKLAR:
[1] Hadiseyi manşetten duyuran Gazete'yi görmek için alttaki fotoğrafa bakınız.
[2] İlhami Soysal, "Mezhepler Tarikatlar", Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, Cilt 5, İletişim Yayınları,
İstanbul, 1983, sayfa 1366.
[3] Emniyet Genel Müdürlüğü Arşivleri (EGMA), Dosya 13217–13, Kardeks 3109; Isparta Valiliğinden
Dâhiliye Vekâletine (İçişleri Bakanlığına) gönderilen 6.1.1938 tarih ve 26426/12 sayılı yazı.
[4] Emniyet Genel Müdürlüğü Arşivleri (EGMA), Dosya 13217-17, Kardeks 3111; Gümüşhane Valisi N. M.
Tosun imzasıyla Dâhiliye Vekâletine (İçişleri Bakanlığına) gönderilen 18.2.1938 tarih ve Em.I-47 sayılı yazı.
Birinci dipnot ile ilgili gazete haberi: Ezan uygulamasına karşı gösteri yapılması üzerine M. Kemal Atatürk
bizzat Bursa'ya gitti:
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder