Recep Peker, 18 Ocak 1933 tarihinde Parti örgütlerine gönderdiği yazıda bazı illerde özellikle Türkçe Ezan
ve Türkçe Kuran dolayısıyla irticai nitelikte propagandaların yapıldığının haber alındığını belirtmekte ve
“cehalet ve fena fikirlerin mahsulü olan böyle propagandalar” karşısında Parti örgütünün halkın
aydınlatmasını ve “mahalli hükümet rüesası” ile birlikte hareket ederek “basit ruhlu halkın aldatılmasının
önüne geçilmesini” istemektedir.
Bu tarihten iki hafta sonra Bursa’da Türkçe Ezan’a tepki gösterenlerin çıkardığı olaylar karşısında Parti
örgütü, Halkevleri, çeşitli dernekler ve kişilerden gelen kınama telgraflarından söz ettiği bir yazısında (9
Şubat 1933) Peker, bu telgrafların “cehalet ve fesat fikirlerine karşı milli ruhta kaynayan infial hislerini”
gösterdiğine dikkat çekmekte ve parti örgütünden “milli birlik ve inkılap fikirlerinin iyi anlaşılması için” halkın
aydınlatılmasını rica etmekteydi.
Türkçe Ezan okunmasına yönelik tepkilerin sonraki yıllarda da devam ettiği yazışmalardan anlaşılmaktadır.
Peker’in 8 Şubat 1936 tarihinde CHP başkanlıklarına özel olarak gönderdiği yazıda şu uyarılarda
bulunmaktaydı:
“Geçen Ramazan ve bayramda Arapça ezan okumak, salâ vermek, tekbir getirmek, bazı yolsuz telkinlerde
bulunmak, gizli tarikat toplantıları yapmak gibi geri hareketlerin geçen senelere nisbetle daha çok olduğu ve
bu hareketlerde en çok (nakşîbendî) tariki mensuplarının ileri gittikleri anlaşılmıştır. 6 Haziran 1935 tarihli ve
510 numaralı genelge ile de bildirdiğim gibi yurtta inkılabı ve ileri gidişi koruma ve yayma ödevini üstüne alan
ve bu gibi devrim ve durumu müteessir edecek geri hareketlere karşı çok yakından ilgili ve duygulu olması
icab eden Partimizin bu hareketlere karşı duygulu bulunarak Hükümetle el ve iş birliği yapmalarını, alacakları
haberleri vakit geçirmeden Hükümete bildirmelerini bu vesile ile bir kere daha tekrarlamayı değerli bulurum”.
**********
KAYNAKLAR:
- Cumhuriyet Halk Fırkası Katibi Umumiliği`nin (Genel Sekreterliğinin) CHP Başkanlıklarına 8 Şubat 1936
tarihli ve 3/672 sayılı tamimi (genelgesi)
- Cumhuriyet Halk Fırkası Katibi umumiliğinin F. Teşkilatına Umumi Tebligatı, İkinci Kanun 1933´ten Haziran
Nihayetine Kadar, Cilt 2, s. 19-20.
- Cumhuriyet Halk Partisi Genel Sekreterliğinin Parti Örgütüne Genelgesi, İkinci Kanun 1936´dan 30 Haziran
1930 Tarihine Kadar, Cilt 8, s. 31.
- Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Cumhuriyet Arşivi
- Cumhuriyet Halk Partisi Kataloğu, 490/01/3/12/9 (Cemil Koçak, Tek-Parti döneminde muhalif sesler,
İstanbul 2011: 241`den).
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder